De Amerikaanse feminist, activist en denker bell hooks (die haar naam bewust zonder hoofdletters schreef om de nadruk op haar werk te leggen en niet op haar ego) had een radicale en breed gewaardeerde visie op het onderwijs. Haar ideeën legde ze met name vast in haar beroemde boek Teaching to Transgress: Education as the Practice of Freedom (1994). [1, 2, 3, 4]
Haar onderwijsfilosofie rust op een aantal centrale pijlers:
1. Onderwijs als de praktijk van vrijheid (Education as the practice of freedom)
Voor bell hooks was onderwijs veel meer dan het simpelweg overdragen van feiten of het klaarstomen van studenten voor de arbeidsmarkt. Ze zag het klaslokaal als een radicale plek van verzet tegen systemen van onderdrukking, zoals racisme, het patriarchaat en klassenongelijkheid. Goed onderwijs stelt studenten in staat om kritisch na te denken, hun eigen stem te vinden en zichzelf en de wereld te transformeren. [3, 5, 6, 7]
2. Geëngageerde pedagogiek (Engaged pedagogy)
Dit is haar kernmethode. Geëngageerde pedagogiek is een progressieve, holistische vorm van onderwijs waarin de hele persoon centraal staat: niet alleen het verstand (het hoofd), maar ook het lichaam, de emoties en de spirituele groei van zowel de student als de docent. [5, 8, 9, 10]
- Zelfactualisatie en welzijn: Het uiteindelijke doel van onderwijs moet zelfactualisatie (persoonlijke groei en heelwording) zijn.
- De rol van de docent: bell hooks stelde dat een docent niet louter een autoritaire 'kennisbron' moet zijn. Docenten moeten kwetsbaar durven zijn, hun eigen verhalen en pijn inbrengen, en actief aan hun eigen welzijn werken om studenten écht te kunnen empoweren. [5, 8, 11, 12, 13]
3. Kritiek op het 'banksysteem' van onderwijs
Ze werd sterk geïnspireerd door de Braziliaanse pedagoog Paulo Freire. Net als hij verzette zij zich fel tegen het zogeheten banking system of education. In dat traditionele systeem wordt de student gezien als een 'leeg spaarvarken' waar de docent passief kennis in 'stort'. Volgens hooks werkt dit onderdrukkend en houdt het de status quo in stand. Zij pleitte in plaats daarvan voor een interactieve dialoog waarin kennis sámen wordt geconstrueerd. [2, 3, 4, 5, 10, 12, 13, 14]
4. Het klaslokaal als leergemeenschap
Een klaslokaal moet volgens hooks een dynamische en veilige gemeenschap zijn (classroom community). Dit betekent dat machtshiërarchieën zoveel mogelijk worden doorbroken. Iedereen komt als gelijke binnen en brengt eigen levenservaringen mee die waardevol zijn voor het leerproces. Ook vond ze dat emoties, passie en zelfs een boeddhistisch geïnspireerde vorm van 'liefde en compassie' een plek moesten hebben in het onderwijs. [5, 12, 13, 15, 16]
Kort samengevat: Voor bell hooks was onderwijs geen fabriek, maar een plek van bevrijding, verbinding en menselijkheid, waar studenten leren hoe ze grenzen kunnen verleggen (to transgress) om zo bij te dragen aan een rechtvaardigere wereld. [5, 7, 17]
[15] https://infed.org
